Vasi Tayini ve Vesayet Davası: Şartlar, Süreç ve Gerekli Belgeler

Vasi Tayini ve Vesayet Davası Nedir?

Vasi tayini, kendi işlerini yürütemeyen bir kişiye mahkeme tarafından bir temsilci atanmasıdır. Bu temsilciye vasi denir. Vasi, TMK m.403 uyarınca vesayet altındaki kişinin hem kişiliği hem malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini korur ve onu hukuki işlemlerde temsil eder.

Vasi atanabilmesi için önce vesayet davası açılmalıdır. Bu dava, vesayet altına alınacak kişinin bir başkasına karşı değil, doğrudan kendi korunması için yürütülür. Bu nedenle davada karşı taraf, yani hasım yoktur.

Vesayet, iki grup insanı kapsar: velayet altında bulunmayan küçükler ve kanunda sayılan sebeplerle kısıtlanan erginler. Kısıtlanan kişi, ayırt etme gücünden tamamen yoksunsa tam ehliyetsiz, ayırt etme gücüne sahipse sınırlı ehliyetsiz sayılır.

Vesayet davası, kamu düzenine ilişkin kabul edilir. Mahkeme bu davalarda delilleri kendiliğinden araştırır, davadan feragat edilemez ve dava sulh yoluyla sonuçlandırılamaz. Bu özellik, vesayet davasını alışılmış çekişmeli davalardan ayırır.

Vesayeti Gerektiren Haller Nelerdir?

Türk Medeni Kanunu, vesayeti gerektiren halleri sınırlı sayıda düzenlemiştir. Kanunda sayılmayan bir sebeple kısıtlama kararı verilemez. Dört ana grup vardır.

Yaş küçüklüğü (TMK m.404): Velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır. Anne babanın ölümü, velayet hakkının kaldırılması veya boşanmada velayetin verilmediği durumlarda çocuğa vasi atanır.

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı (TMK m.405): İşlerini göremeyen, sürekli yardıma muhtaç olan veya başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan her ergin kısıtlanır. Bu sebeple kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporuyla karar verilebilir; tek hekim raporu yeterli değildir.

Savurganlık, bağımlılık, kötü yaşam tarzı veya kötü yönetim (TMK m.406): Kendini veya ailesini yoksulluğa düşürme tehlikesi doğuran alkol/uyuşturucu bağımlılığı, aşırı ve amaçsız harcama alışkanlığı veya malvarlığını özensiz yönetme bu kapsamdadır.

İstek üzerine kısıtlanma (TMK m.408): Yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı nedeniyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat eden her ergin, kendi kısıtlanmasını talep edebilir.

Vasi, Kayyım ve Yasal Danışman Arasındaki Fark Nedir?

Türk Medeni Kanunu, korumaya muhtaç kişiler için üç farklı kurum öngörmüştür. Bu üçü sıkça karıştırılır; oysa kapsamları ve sonuçları birbirinden oldukça farklıdır.

Kayyım, örneğin bir kişi yurt dışındayken geride kalan tek bir taşınmazının kiralanmasını yönetmek üzere atanabilir; bu görev sınırlıdır ve kişinin diğer işlerini kapsamaz. Yasal danışman ise kısıtlanma şartları tam oluşmayan, ancak korunması gereken bir kişi için öngörülür; kişi ehliyetlidir, yalnızca belirli işlemlerde danışmanının onayına ihtiyaç duyar.

Uygulamada bir kişiye yanlışlıkla vasi atanması, ölçülülük ilkesine aykırılık oluşturabilir. Yargıtay, dışarıda korunma imkânı bulunan ve yalnızca belirli konularda desteğe ihtiyaç duyan kişiye vasi yerine yasal danışman atanması gerektiğini vurgulamaktadır. Vasi atama usulüne ilişkin kurallar, TMK m.431 gereği kayyım ve yasal danışman atanmasında da kıyasen uygulanır.

Vasi Tayini İçin Gerekli Belgeler Nelerdir?

Gerekli belgeler, vesayet talebinin dayandığı sebebe göre değişir. Aşağıdaki liste en sık aranan belgeleri kapsar; mahkeme dosyaya göre ek belge de isteyebilir.

• ✓Vasi tayini dilekçesi ve varsa vekâletname
• ✓Kısıtlanacak kişi ve başvuran kişinin nüfus kayıt örneği
• ✓Kimlik fotokopileri ve yerleşim yeri (adres) belgesi
• ✓Akıl hastalığı/zayıflığı iddiasında tam teşekküllü devlet hastanesinden resmî sağlık kurulu raporu
• ✓İstek üzerine kısıtlanmada yaşlılık, engellilik veya ağır hastalığı gösteren rapor
• ✓Malvarlığına ilişkin bilgi ve belgeler (varsa banka kaydı, tapu bilgisi)
• ✓Savurganlık veya kötü yönetim iddiasında harcama ve satış belgeleri
• ✓Gerekiyorsa tanık listesi

Sağlık kurulu raporunun güncel tarihli olması önemlidir. Eski veya tek hekim tarafından düzenlenmiş raporlar mahkemece kabul edilmez; bu durumda dosya yeni rapor alınması için hastaneye sevk edilir ve süreç uzar. Raporlar arasında çelişki varsa mahkeme, Adli Tıp Kurumu ilgili ihtisas dairesine sevk yaparak çelişkiyi giderir.

Vesayet Davası Nasıl Açılır? Görevli ve Yetkili Mahkeme

Vesayet davasında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir; bu mahkeme aynı zamanda vesayet makamı olarak adlandırılır. Yetkili mahkeme ise küçüğün veya kısıtlanacak kişinin yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesidir.

Vesayet makamının kararlarını denetleyen üst makam Asliye Hukuk Mahkemesidir; buna denetim makamı denir. Vesayet makamının vasinin işlemlerine ilişkin kararlarına karşı ilgililer, tebliğ tarihinden itibaren 10 gün içinde denetim makamına itiraz edebilir.

Dava, hasımsız açılır; yani davalı taraf gösterilmez. Dava dilekçesinde kısıtlanması istenen kişinin bilgileri, vesayeti gerektiren durumun somut açıklaması, deliller ve vasi olarak önerilen kişi belirtilir. Dilekçe ekine sağlık raporu, nüfus kayıt örneği ve varsa diğer belgeler eklenir.

Vesayet davası, harç bakımından maktu esasa tabidir; dava değeri üzerinden nispi harç alınmaz. Vasi ataması TMK m.419 uyarınca gecikmeksizin yapılmalıdır. Acil bir durum varsa hâkim, vasi atanana kadar TMK m.420 gereği geçici önlemler alabilir ve gerekirse kısıtlanacak kişiye geçici bir temsilci görevlendirebilir.

Kimler Vasi Olabilir, Kimler Vasi Olamaz?

Vasi olarak atanacak kişinin ergin ve kısıtlı olmaması, görevi yürütecek yeterlilikte bulunması gerekir. TMK m.414 uyarınca haklı bir engel yoksa vesayet makamı öncelikle kısıtlanacak kişinin eşini veya yakın hısımlarından birini vasi olarak atar; yerleşim yeri yakınlığı ve kişisel ilişkiler bu seçimde dikkate alınır.

TMK m.418 uyarınca şu kişiler vasi olamaz: kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklı veya haysiyetsiz hayat süren kişiler, menfaati kısıtlıyla önemli ölçüde çatışan veya kısıtlıyla arasında düşmanlık bulunan kişiler ve ilgili vesayet dairesi hâkimleri.

Bunun yanında TMK m.417'de sayılan bazı kişiler vasiliği kabul etmeyebilir: 60 yaşını doldurmuş olanlar, bedensel engeli veya sürekli hastalığı nedeniyle görevi güçlükle yapabilecek olanlar, dörtten çok çocuğun velisi olanlar, üzerinde başka bir vasilik görevi bulunanlar ile Cumhurbaşkanı, TBMM üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar ve hâkim-savcılar.

Vasi atamasına ilgililer, atamayı öğrendikleri tarihten itibaren 10 gün içinde itiraz edebilir. Sulh Hukuk Mahkemesi itirazı haklı bulursa yeni bir vasi atar; bulmazsa konuyu karara bağlanmak üzere denetim makamına, yani Asliye Hukuk Mahkemesine bildirir.

Vasinin Görev ve Yetkileri Nelerdir?

Vasi, göreve başlar başlamaz vesayet altındaki kişinin tüm malvarlığını tek tek tespit ederek bir deftere kaydetmekle yükümlüdür. Kıymetli evrak, değerli eşya ve önemli belgeleri güvenli biçimde saklamak da bu görevin parçasıdır. Vasi, malvarlığını TMK m.454 uyarınca iyi bir yönetici gibi özenle idare etmek zorundadır.

Vasinin bazı işlemleri tek başına yapması mümkün değildir. TMK m.462 uyarınca taşınmaz alım-satımı, üç yıldan uzun süreli kira sözleşmesi, dava açma-sulh olma, ödünç verme-alma ve mirasın paylaştırılması gibi işlemler için vesayet makamının, yani Sulh Hukuk Mahkemesinin izni gerekir.

Daha ağır sonuç doğuran bazı işlemlerde ise iki kademeli izin şarttır. TMK m.463'e göre evlat edinme, işletme devralma-tasfiye, mirasın kabulü veya reddi ve küçüğün ergin kılınması gibi konularda önce vesayet makamının, ardından denetim makamı olan Asliye Hukuk Mahkemesinin de onayı gerekir.

Vasi, kural olarak 2 yıllığına görevlendirilir; vesayet makamı bu süreyi gerektiğinde ikişer yıllık dilimlerle uzatabilir. Vasi, göreviyle orantılı ücret talep edebilir; bu ücret öncelikle kısıtlının malvarlığından, yetersiz kalırsa Hazineden karşılanır.

Vesayet Davası Ne Kadar Sürer?

Kanun, vasi atanmasının gecikmeksizin yapılmasını öngörür. Ancak uygulamada resmî sağlık kurulu raporunun alınması, vasi adayının uygunluğunun araştırılması ve gerekli evrakın toplanması zaman gerektirir. Bu nedenle davalar ortalama 6 ay ile 1 yıl arasında sonuçlanmaktadır.

Süreyi uzatan en sık nedenler; sağlık raporunun eksik ya da tek hekim tarafından düzenlenmiş olması, raporlar arasında çelişki bulunması ve dosyaya sunulan belgelerin yetersizliğidir. Belgeler eksiksiz ve güncel hazırlandığında dava daha kısa sürede sonuçlanır.

Sulh Hukuk Mahkemesinin verdiği vasi tayini kararına karşı istinaf yoluna gidilebilir; istinaf süresi, kararın tebliğinden itibaren 2 haftadır. İstinaf incelemesi Bölge Adliye Mahkemesi tarafından yapılır ve bu aşamada verilen karar kesindir; Yargıtay'a temyiz yolu kapalıdır.

Karar kesinleştikten sonra vasi, resmî işlemlerde kullanmak üzere Sulh Hukuk Mahkemesi kaleminden vasi belgesini alır. Bu belge olmadan vasi; bankalarda, tapuda ve diğer resmî kurumlarda temsil yetkisini ispat edemez.

Vesayet ve Vasilik Görevi Nasıl Sona Erer?

Vesayetin sona ermesi ile vasinin görevinin sona ermesi farklı iki kavramdır. Vesayet, kısıtlanan kişi üzerindeki hukuki durumu; vasilik görevi ise atanan kişinin bu göreve devam edip etmediğini ifade eder.

Küçükler üzerindeki vesayet, erginlikle kendiliğinden sona erer. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlılıkta ise vesayetin kaldırılması, ancak kısıtlama sebebinin ortadan kalktığının yeni bir resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenmesiyle mümkündür. Savurganlık veya bağımlılık nedeniyle kısıtlananlar, en az bir yıl boyunca şikâyete konu bir davranış sergilemediklerini gösterirlerse kaldırma talep edebilir. İstek üzerine kısıtlananlarda ise kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkmasıyla vesayet kaldırılır.

Vasilik görevi ise sürenin dolup uzatılmamasıyla, vasinin ölümü veya kısıtlanmasıyla, vasiliğe engel bir durumun ortaya çıkmasıyla ya da görevden alınmayla sona erer. TMK m.483 uyarınca vasi; görevini ağır biçimde savsaklarsa, yetkilerini kötüye kullanırsa, güven sarsıcı davranışlarda bulunursa veya borç ödemede aciz düşerse vesayet makamı tarafından görevden alınır.

Görevi sona eren vasi, yönetimle ilgili son raporunu ve kesin hesabını vesayet makamına sunmak, malvarlığını kısıtlıya, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim etmekle yükümlüdür. Kesin hesabın onaylanmasından sonra vasiye karşı açılacak tazminat davası, tebliğ tarihinden itibaren 1 yıl; her hâlde 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar.

Osmangazi'de Vasi Tayini ve Vesayet Davası Süreci

Bursa'da vesayet davaları, kısıtlanacak kişinin yerleşim yerine göre yetkili Sulh Hukuk Mahkemesinde görülür. Osmangazi'de ikamet eden kişiler için bu görev, Osmangazi'deki adliye kompleksinde bulunan Sulh Hukuk Mahkemeleri tarafından yürütülür.

Büromuzun uygulamada en sık karşılaştığı vesayet talepleri; ileri yaşta demans veya alzheimer tanısı alan aile büyükleri, trafik veya iş kazası sonrası ağır beyin travması geçiren yakınlar ve doğuştan zihinsel engelli olup ergin yaşa gelen bireyler için açılan davalardır. Her birinde sağlık kurulu raporunun içeriği, dosyanın seyrini doğrudan belirler.

Bursa'da tam teşekküllü devlet hastanelerinden alınan sağlık kurulu raporlarının hazırlanma süresi, dosyanın toplam süresini etkileyen en önemli değişkendir. Randevu ve rapor sürecini önceden planlamak, davanın gecikmesini büyük ölçüde önler.

Gülbahçe Mahallesi'ndeki ofisimizden Osmangazi, Nilüfer ve Yıldırım genelindeki ailelere; dilekçe hazırlığından sağlık kurulu sevkine, duruşma takibinden vasi belgesinin temin edilmesine kadar sürecin tamamında hukuki destek sağlıyoruz.

Vasi Tayini ve Vesayet Davası — Sık Sorulan Sorular