Velayet Davası Nasıl Açılır? 2026 Yargıtay Kriterleri ve Süreç

Velayet Davası Nedir? Türk Hukukundaki Yeri

Velayet davası, çocuğun bakım, eğitim, sağlık ve kişisel gelişiminden kimin sorumlu olacağını mahkemenin belirlediği aile hukuku davasıdır. Türk Medeni Kanunu'nun 335-351. maddeleri velayeti düzenler. Evlilik birliği içinde velayet anne ve babaya birlikte aittir.

Boşanma veya ayrılık kararıyla birlikte hakim velayeti ebeveynlerden birine verir. Velayet kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle hakim tarafların beyanıyla bağlı değildir; re'sen araştırma ilkesi geçerlidir. Yargıtay HGK 2017/2069 kararı bu ilkeyi net biçimde ortaya koyar.

Velayet türleri üçe ayrılır: boşanma kararıyla verilen velayet, geçici velayet (dava sürecinde) ve ortak velayet. Her birinin şartları ve hukuki sonuçları birbirinden farklıdır. Boşanma olmadan da velayet davası açılabilir; fiilen ayrı yaşayan eşler TMK m. 197/4 kapsamında geçici velayet düzenlemesi isteyebilir.

Velayet Davası Bursa'da Hangi Mahkemede Açılır?

Velayet davasında görevli mahkeme Aile Mahkemesi'dir. Bursa'da Aile Mahkemesi bulunan adliyeler şunlardır: Osmangazi, Nilüfer ve Yıldırım. Gemlik ve Mudanya gibi ilçelerde ise Asliye Hukuk Mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

Yetkili mahkeme, davanın türüne göre değişir. Velayet davası boşanma davasıyla birlikte açılıyorsa boşanmanın görüldüğü mahkeme yetkilidir. Ayrı bir velayet davası açılıyorsa davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesine başvurulur. Velayetin değiştirilmesi davasında kesin yetki kuralı yoktur.

Bursa Osmangazi Aile Mahkemesi, şehrin en yoğun adliyesidir. Duruşma aralıkları genellikle 2-3 aydır. Sosyal inceleme raporu talebinden teslime kadar geçen süre Osmangazi'de ortalama 3-4 aydır. Bu gerçek süreleri dava açmadan önce hesaba katmak planlamayı kolaylaştırır.

Velayet Davası Açmak İçin Gerekenler: Belgeler ve Şartlar

Velayet davası açmak için Türkiye'de avukat tutma zorunluluğu yoktur. Dava bizzat açılabilir. Ancak sosyal inceleme raporuna itiraz, tanık anlatımlarına karşı beyan ve tedbiren velayet talebi gibi kritik adımlarda hukuki destek eksikliği ciddi hak kayıplarına yol açar.

Dava dilekçesinin hukuki dayanaklarıyla birlikte hazırlanması şarttır. Dilekçede çocuğun kimlik bilgileri, ebeveynlerin sosyo-ekonomik durumları ve velayetin neden talep edildiği açıkça belirtilmelidir. Eksik dilekçe mahkemece süre verilerek iade edilir; bu da süreyi uzatır.

Belgelerin tamamı dava dilekçesiyle birlikte sunulursa tahkikat aşaması hızlanır. Eksik delil, sosyal inceleme raporunu da olumsuz etkiler. Rapor hazırlanmadan önce dosyaya giren her belge uzmana ulaşır.

Velayet Davasında Hakim Hangi Kriterleri Değerlendirir? Yargıtay Kararları

Velayet davasında tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Yargıtay 2. HD 2016/8726 kararı bu ilkeyi şöyle tanımlar: "Ana ve babanın yararları, boşanmadaki kusurları, ahlaki değer yargıları ve sosyal konumları; çocuğun üstün yararını etkilemediği ölçüde göz önünde tutulur." Yani annenin ya da babanın boşanmadaki kusuru velayeti doğrudan etkilemez.

Hakim somut olayı değerlendirirken çocuğun yaşı, sağlık durumu, eğitim ihtiyaçları ve mevcut yaşam düzeninin sürekliliğini inceler. Yargıtay HGK 2010/2-649 kararı kriterleri ayrıntılı biçimde listeler: alkol bağımlılığı, şiddet geçmişi, ekonomik istikrarsızlık ve çocukla duygusal bağın zayıflığı velayeti olumsuz etkileyen faktörlerdir.

Velayet Davasında Çocuğun Beyanı: 8 Yaş Kuralı ve Yargıtay İçtihadı

BM Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin 12. maddesi ve Avrupa Sözleşmesi'nin 3. ve 6. maddeleri idrak çağındaki çocuğun görüşünün alınmasını zorunlu kılar. Yargıtay bu uluslararası düzenlemelere bağlıdır. İdrak çağındaki çocuğun beyanı alınmadan verilen ilk derece mahkemesi kararları bozulmaktadır.

Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre idrak çağı ortalama 8 yaştır. Bu yaşın üzerindeki çocuğun beyanı pedagog, psikolog veya sosyal hizmet uzmanı aracılığıyla alınır. Çocuk mahkeme salonuna getirilmez; genellikle okulunda ya da yaşadığı ortamda görüşülür. Yargıtay HGK 2018/2-1072 kararı, pedagog aracılığıyla alınan beyanın yeterli olduğunu kesin biçimde hükme bağlamıştır.

Yargıtay 2. HD 2021/9109 kararı kritik bir örnek sunar: Sosyal inceleme raporunda annenin velayet sorumluluklarını taşımak istemediği tespit edilmiş, idrak çağındaki çocuk da babası ile kalmak istediğini beyan etmiştir. Mahkeme annede bırakmasına rağmen Yargıtay bozmuştur: "İdrak çağındaki çocuğun beyanının esas alınmamasını gerektirir somut bir delilin bulunmadığı hallerde velayet babaya verilmelidir." Çocuğun beyanı üstün yararına aykırı görünmüyorsa belirleyici ağırlık taşır.

Sosyal İnceleme Raporu (SİR): Velayet Davasının Kilit Unsuru

Sosyal inceleme raporu, velayet davasında hakimin en çok başvurduğu delildir. Adli Tıp Kurumu'ndan pedagog, psikolog veya sosyal hizmet uzmanı tarafından hazırlanır. Uzman her iki ebeveynin evini ayrı ayrı ziyaret eder, çocukla birebir görüşür ve aile dinamiklerini yerinde inceler.

Hakim raporu benimsemek zorunda değildir. Ancak raporun aksine karar vermek için gerekçesini somut olarak ortaya koymak zorundadır. Uygulamada rapor olumsuzsa davanın reddedilme ihtimali çok yüksektir. Bu nedenle rapora karşı zamanında itiraz edilmesi hayati önem taşır. Rakip siteler bu konuyu yüzeysel geçiştiriyor; aşağıda adım adım açıklıyoruz.

Bursa'da sosyal inceleme raporu talebiyle teslim arasındaki süre Osmangazi Aile Mahkemesi'nde ortalama 3-4 aydır. Bu süre davanın toplam uzunluğunu doğrudan etkiler. Raporun hazırlanma sürecinde dosyaya önceden sunulan belgeler (okul raporları, tanık beyanları, sağlık raporları) uzmana da iletilir.

Velayet Davası Ne Kadar Sürer? 2026 Bursa Gerçek Süreleri

Velayet davaları Türkiye genelinde ortalama 1-2 yıl sürer. Bursa özelinde bu süre, mahkemenin yoğunluğuna ve dosyanın içeriğine göre değişir. Osmangazi Aile Mahkemesi yoğun bir adliyedir; ilk duruşmadan karara kadar 12-18 ay beklemek gerçekçi bir tahmindir.

Süreyi uzatan başlıca etkenler şunlardır: sosyal inceleme raporunun gecikmesi (3-4 ay), çok sayıda tanık dinlenmesi, taraflardan birinin delil tamamlama taleplerini uzatması ve istinaf yoluna başvurulması. İstinaf aşaması (Bursa Bölge Adliye Mahkemesi) ek 6-12 ay ekler.

Geçici velayet talebi dava süresini kısaltmaz; ancak dava sonuçlanana kadar çocuğun yanında olmanızı sağlar. Geçici velayet kararı ön inceleme tensip tutanağı aşamasında verilebilir. Bu talep dava dilekçesine açıkça eklenmeli ve aciliyeti belgelerle desteklenmelidir.

Velayet Davası Masrafı ve Avukat Ücreti 2026

Velayet davası açmanın iki ayrı maliyet kalemi vardır: mahkeme harcı ve avukatlık ücreti. Pek çok kaynak bu iki kalemi birbirine karıştırır. Toplam maliyeti doğru hesaplamak için ikisini ayrı değerlendirmek gerekir.

2026 yılı için velayet davası mahkeme harcı (başvurma harcı, peşin harç ve gider avansı dahil) ortalama 12.000 TL civarındadır. Bu tutar mahkemenin belirlediği sabit bir gider olup avukata ödenen ücretten bağımsızdır. Bilirkişi ve tebligat giderleri eklenince toplam harç gideri 15.000-18.000 TL'ye ulaşabilir.

Avukatlık ücreti, 2026 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre velayet davalarında en az 45.000 TL'dir. Bu tutar, mahkemenin kaybeden tarafa hükmettiği karşı vekalet ücretidir. Avukatınızla sözleştiğiniz gerçek ücret bu rakamdan bağımsız olarak belirlenir.

Velayetin Değiştirilmesi Davası: TMK m.183 Şartları ve Sebepler

Boşanma kararı velayet hakkında kesin hüküm oluşturmaz. Koşullar değiştiğinde velayetin değiştirilmesi davası açılabilir. TMK m. 183 bu durumu düzenler: "Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, resen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır."

Velayetin değiştirilmesi için esaslı, sürekli ve çocuğun menfaatini zedeleyen bir değişiklik gereklidir. Yargıtay'a göre yeniden evlenme, başka şehre taşınma veya çocukla kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi bu değişikliğe örnek verilebilir. Ancak bu sebepler tek başına yetmez; sosyal inceleme raporuyla da desteklenmelidir.

Velayetin değiştirilmesi davası basit yargılama usulüne tabidir. Kesin bir süre sınırlaması yoktur; çocuğun ergin olduğu güne kadar her zaman açılabilir. Velayetin değiştirilmesi kararı kesinleşmedikçe icraya konulamaz (HMK m. 367/2). Anlaşmalı boşanma protokolüne eklenen "velayet değiştirilemez" hükmü hukuken geçersizdir.

Ortak Velayet Nasıl Alınır? 2026 Türk Mahkeme Uygulaması

Ortak velayet, boşanmadan sonra anne ve babanın çocuğa ilişkin kararları eşit sorumlulukla birlikte aldığı bir düzenlemedir. Türk hukukunda ortak velayet yasalarda açıkça düzenlenmemiştir. Yasal dayanak, Türkiye'nin taraf olduğu AİHM Ek 7 Protokol'ün 5. maddesinden kaynaklanmaktadır.

Yargıtay 2. HD 2017/1737 kararı bu köklü tutumdan dönerek ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını hükme bağlamıştır. Buna karşın Türk mahkemelerinde ortak velayet kararları hâlâ sınırlıdır. Gönüllülük esası önkoşuldur; her iki ebeveynin anlaşması ve mahkemenin çocuğun üstün yararına uygun bulması şarttır.

Çekişmeli davalarda tek taraflı taleple ortak velayet verilmez. Mahkeme, ebeveynlerin uyum içinde karar alabileceğine kanaat getirirse anlaşmalı boşanmada ortak velayete hükmedebilir. Ortak velayette çocuğun hangi ebeveynde ne zaman kalacağını belirleyen protokol, dava dilekçesine eklenmeli ve hakime sunulmalıdır.

Velayet Değişince İştirak Nafakası Ne Olur?

Velayetin değişmesi, mevcut iştirak nafakası düzenlemesini doğrudan etkiler. İştirak nafakası çocuk için ödendiğinden, velayetin nafaka ödeyen kişiye geçmesi durumunda nafaka ödeme yükümlülüğü kendiliğinden ortadan kalkar. TMK m. 327 ve devamı maddeleri bu ilişkiyi düzenler.

Velayetin değiştirilmesi davasına, iştirak nafakasının kaldırılması talebi birlikte eklenebilir. Bu talebin ayrı bir dava olarak açılması hem zaman hem de maliyet kaybına yol açar. Dilekçeye açıkça yazılmalı ve gerekçesiyle sunulmalıdır.

Velayet davası sürerken nafaka ödemeye devam etmek zorunludur. Dava açmak tek başına nafakayı durdurmaz. Tedbiren velayetin ve nafakanın durdurulması ayrıca talep edilmeli; aciliyeti belgelerle desteklenmelidir. Osmangazi Aile Mahkemesi'nde bu talepler ön inceleme aşamasında değerlendirilir.

Velayet Davası Sık Sorulan Sorular

İlgili Hizmetler

İlgili Blog Yazıları