Meslek Hastalığı Tazminatı İş Kazasından Farkı ve Haklar

Meslek Hastalığı Nedir? İş Kazasından Farkı

5510 sayılı Kanun m.14 meslek hastalığını tanımlar. Sigortalının çalıştığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık halidir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.3/1-l de aynı tanımı benimser.

İş kazası ile meslek hastalığı arasındaki temel fark, ortaya çıkış biçimidir. İş kazası ani ve dış bir etkenle bir defada gerçekleşir; makineye kaptırma veya yüksekten düşme buna örnektir. Meslek hastalığı ise işin yürütüm şartları yüzünden zamana yayılan bir maruziyetin sonucudur.

Kusurun ispatı da farklı işler. İş kazasında kusur çoğu zaman somut olaydan anlaşılır; makinede koruyucu olmaması işveren kusurunu açıkça gösterir. Meslek hastalığında ise işverenin koruyucu ekipman verip vermediği, ölçüm yapıp yapmadığı gibi uzun vadeli ihmaller araştırılır.

Bir başka fark ortaya çıkış zamanıdır. İş kazası işçinin çalışma süresi içinde gerçekleşmelidir. Meslek hastalığı ise işten ayrıldıktan veya emekli olduktan yıllar sonra bile ortaya çıkabilir. Bu nedenle tespiti iş kazasına göre daha zor ve daha uzun sürer.

Meslek Hastalığı Sayılmanın Şartları Nelerdir?

Bir hastalığın meslek hastalığı sayılabilmesi için dört şartın bir arada gerçekleşmesi gerekir. Bu şartlardan biri eksikse hastalık, meslek hastalığı olarak nitelendirilemez ve tazminat davasına konu edilemez.

İşçilik şartı: Tazminat talep edebilecek kişi sigortalı işçidir. İşçi sigortasız çalıştırılmışsa dahi, meslek hastalığı tespit davası açarak hem sigortalılığın hem hastalığın tespiti istenebilir.

İlliyet bağı şartı: Hastalık, işçinin yürüttüğü işin sonucu olarak ortaya çıkmalıdır. İşçi o işte çalışmasaydı hastalığa yakalanmayacak idiyse, uygun illiyet bağı vardır. Süre şartı: Hastalık, belirli bir devamlılık gösteren çalışma sürecinde ortaya çıkmalıdır; ani gelişen zararlar iş kazası sayılır.

Hastalık şartı: Hastalık, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ekindeki listede yer almalıdır. Listede olmayan bir hastalık da Yüksek Sağlık Kurulu kararıyla meslek hastalığı sayılabilir.

Meslek Hastalığı Türleri: Yönetmelikteki Kategoriler

Sosyal Sigorta Sağlık İşlemleri Tüzüğü'nün 5. maddesi, meslek hastalıklarını ana başlıklar halinde sınıflandırır. Bir hastalığın meslek hastalığı sayılabilmesi için bu listede yer alması gerekir. Her başlık altındaki hastalıklar Tüzüğe ekli A cetvelinde ayrıntılı biçimde gösterilir.

Listede yer alan her hastalık için ayrı bir yükümlülük süresi ve maruziyet ölçütü belirlenir. Örneğin göğüs hastalıklarında toz yoğunluğu ve çalışma süresi birlikte değerlendirilir. Kulak arızalarında ise gürültü seviyesi ve maruziyet yılı belirleyicidir.

Meslek Hastalığı Nasıl Tespit Edilir? SGK Süreci

Tespit süreci genellikle işçinin şikayeti ile başlar. İşçi, işyeri hekimine veya doğrudan yetkili sağlık kuruluşuna başvurur. Yetkili kuruluşlar; Sağlık Bakanlığı Meslek Hastalıkları Hastaneleri (Ankara, İstanbul, Zonguldak), eğitim araştırma hastaneleri ve devlet üniversite hastaneleridir.

İşverenin de yasal yükümlülüğü vardır. İşveren, işçinin meslek hastalığına tutulduğunu öğrendiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde SGK'ya bildirim yapmak zorundadır. Bildirim, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle yapılır. Bildirim yapılmazsa işveren için ayrı bir sorumluluk doğar.

SGK, meslek hastalığını kabul etmezse işçi boş kalmaz. İş mahkemesinde meslek hastalığının tespiti davası açılabilir. Bu dava hem işverene hem SGK'ya karşı açılmalıdır; aksi halde husumet eksikliğinden dosya bozulabilir.

Yargıtay uygulamasında sıkça karşılaşılan bir örnek vardır. Sürekli el hareketi gerektiren imalat işlerinde çalışan işçilerde kubital tünel sendromu veya epikondilit görülebilir. Bu tür dosyalarda mahkeme, işçi bu işte çalışmasaydı hastalığa yakalanır mıydı sorusuna odaklanır. İlliyet bağı bu şekilde somut olarak test edilir.

Yükümlülük Süresi Nedir? İşten Ayrıldıktan Sonra Tazminat Hakkı

Meslek hastalığının en dikkat çekici özelliği, işten ayrıldıktan uzun süre sonra da ortaya çıkabilmesidir. Bu durum için kanun, "yükümlülük süresi" kavramını öngörür. Yükümlülük süresi, işten fiilen ayrılma tarihi ile hastalığın ortaya çıktığı tarih arasındaki en uzun süredir.

Bu süre her hastalık için farklıdır ve yönetmelik listesinde 2 gün ile 10 yıl arasında değişir. Örneğin pnömokonyozun meslek hastalığı sayılması için sigortalının tozlu ortamda en az 3 yıl çalışmış olması şarttır. Yükümlülük süresi ise genellikle daha uzun tutulur.

Yükümlülük süresi dolmuş olsa bile dava hakkı tamamen kaybedilmez. Hastalık, klinik ve laboratuvar bulgularıyla kesinleşmiş ve işyeri maruziyetiyle illiyet bağı tespit edilmiş olabilir. Bu hallerde Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu onayı ile hastalık yine meslek hastalığı sayılabilir.

Bursa'daki Organize Sanayi Bölgeleri'nde uzun yıllar tekstil, döküm veya metal sektöründe çalışıp emekli olan işçilerde bu durumla sık karşılaşıyoruz. İşten ayrılıştan yıllar sonra teşhis konulan işitme kaybı veya solunum hastalıklarında yükümlülük süresi değerlendirmesi belirleyici oluyor.

Meslek Hastalığı Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu kararları bu yöntemi belirler. Hesaplamada eski PMF-1931 tablosu değil, TÜİK verilerine dayanan TRH-2010 (Türkiye Hayat Tablosu) kullanılır. Hesap, işçinin yaşı, geliri ve maluliyet oranı üzerinden aktüeryal yöntemle yapılır.

Emeklilik sonrası dönem için de tazminat hakkı devam eder. Yargıtay'a göre emekli olunsa dahi bedensel efor kaybı sürdüğünden, pasif dönem asgari ücret üzerinden hesaba dahil edilir.

Kritik nokta — SGK PSD mahsubu: Hukukumuzdaki zenginleşme yasağı gereği işçi aynı zarar için iki kez tazminat alamaz. Bu yüzden SGK'nın bağladığı sürekli iş göremezlik gelirinin ilk peşin sermaye değeri (PSD), işverenin kusuru oranında hesaplanan tazminattan düşülür. Bu veri girilmezse hesap hatalı ve yüksek çıkar.

Meslek Hastalığında İşverenin Kusuru ve Kaçınılmazlık İndirimi

İşverenin sorumluluğu belirlenirken kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır (5510 sayılı Kanun m.21/1). Kaçınılmazlık, işveren mevzuatın öngördüğü tüm önlemleri almış olsa bile önlenemeyecek durumları ifade eder.

Kaçınılmazlığın kabul edilebilmesi için dört unsur aranır. Olayın irade dışı gerçekleşmesi, bir davranış kuralı veya sözleşme borcunun ihlali, illiyet bağı ve sonucun önlenemezliği gerekir. Bu dört unsur bir arada değilse kaçınılmazlıktan söz edilemez.

Yargıtay uygulamasında kaçınılmazlık durumunda sorumluluk genellikle %60 işveren, %40 kaçınılmazlık oranında paylaştırılır. Ancak bu oran sabit değildir; her dosyada işyeri denetim raporları ve bilirkişi incelemesiyle ayrıca belirlenir.

Kaçınılmazlık indirimi işvereni tamamen sorumluluktan kurtarmaz. İşverenin koruyucu ekipman sağlayıp sağlamadığı, periyodik sağlık muayenesi yaptırıp yaptırmadığı ayrıntılı biçimde incelenir. Toz veya gürültü ölçümü yapılıp yapılmadığı da somut önlem olarak değerlendirilir.

Meslek Hastalığı Tazminatında Neler Talep Edilebilir?

Meslek hastalığına yakalanan işçinin hakları iki kategoride toplanır. İlk kategori, SGK üzerinden sağlanan sigorta haklarıdır. Geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, hak sahiplerine bağlanan gelir ve cenaze ödeneği bu kapsamdadır.

İkinci kategori, sigortadan karşılanmayan zararlar için işverene karşı açılan tazminat davasıdır. Maddi tazminat; tedavi giderleri, kazanç kaybı ve çalışma gücü kaybından doğan ekonomik zararları kapsar. Manevi tazminat ise TBK m.56 uyarınca işçinin çektiği ızdırap için talep edilir. Tazminatın kapsamını belirleyen üç temel unsur; tarafların kusur oranı, maluliyet oranı ve işçinin en son geliridir.

Meslek hastalığı sonucu ölüm gerçekleşirse destekten yoksun kalan eş, çocuklar ve anne-baba maddi tazminat talep edebilir. Bu kalem "destekten yoksun kalma tazminatı" olarak adlandırılır ve ölenin desteğinden fiilen yararlanan herkes için açık tutulur.

Ölüm halinde manevi tazminat hakkı daha geniştir. Ölenden maddi destek görmese bile, ölümden gerçekten üzüntü duyan birinci derece yakınlar manevi tazminat talep edebilir. Ağır bedensel zarar hallerinde (uzuv kaybı gibi) yaralananın yakınları da manevi tazminat isteyebilir.

Meslek Hastalığı Tazminatı Davasında Zamanaşımı Süresi

TBK m.146 uyarınca genel zamanaşımı süresi 10 yıldır. Süre, zararın ve failin öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Zararın öğrenilmesi, zararın kapsamı ve etkisiyle birlikte anlaşılması anlamına gelir.

Bedensel zararlarda bu tarih genellikle tedavi ve doktor raporlarıyla netlik kazandığı andır. Değişen ve gelişen bir durum söz konusu olmayan sabit meslek hastalıklarında zamanaşımı, hastalığın tespit edildiği tarihte başlar.

Faiz başlangıcı da aynı tarihe bağlanır. Yerleşik Yargıtay uygulamasına göre işveren, meslek hastalığının tespit edildiği tarihte temerrüde düşmüş sayılır. Hükmedilecek tazminata bu tarihten itibaren yasal faiz işletilir.

Meslek Hastalığı Tazminatı Davası Nerede Açılır?

Meslek hastalığı tazminat davalarında görevli mahkeme iş mahkemesidir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.6 uyarınca yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesidir. Davalı birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yeri de yetkilidir. İş kazasından doğan davalarda ayrıca olayın meydana geldiği yer mahkemesi de yetkili sayılabilir.

SGK, olayı meslek hastalığı olarak kabul etmemişse önce meslek hastalığının tespiti davası açılmalıdır. Bu dava hem işverene hem SGK'ya karşı yöneltilir; sadece işverene karşı açılan dava husumet eksikliğinden usule aykırı bulunabilir.

Tespit davası kesinleştikten sonra maddi ve manevi tazminat davası ayrıca açılır. Uygulamada iki davanın birlikte yürütülmesi, tazminat davasının tespit davası sonucunu bekleyen bir bekletici mesele olarak ele alınmasıyla mümkündür. Bu yöntem, aynı konuda iki ayrı yargılama açmak yerine tek dosya üzerinden ilerlemeyi sağlar ve süreci kısaltır.

Bursa Osmangazi'de Meslek Hastalığı Tazminatı Süreci

Bursa; tekstil, otomotiv yan sanayi, döküm ve metal işleme sektörlerinin yoğun olduğu bir şehir. Nilüfer ve Osmangazi'deki organize sanayi bölgelerinde uzun yıllar çalışan işçilerde bazı meslek hastalıkları sık görülüyor. İşitme kaybı, solunum yolu hastalıkları ve el-bilek rahatsızlıkları bunlar arasında.

Bu davalarda Bursa İş Mahkemeleri görevlidir. SGK Sağlık Kurulu tespitine itiraz sürecinin Ankara'daki Yüksek Sağlık Kurulu'na yapılması, dosyanın yönetimini iş hukuku deneyimi gerektiren bir sürece dönüştürüyor.

Büromuz, SGK başvurusundan tespit davasına, maluliyet oranı itirazından tazminat hesabına kadar süreci baştan sona takip ediyor. Yükümlülük süresi ve zamanaşımı hesabındaki hatalar geri dönüşü olmayan hak kayıplarına yol açabiliyor.

Dosya aşamasında sağlık kurulu raporları, işyeri denetim tutanakları ve bilirkişi raporları arasında çelişki çıkması sık karşılaşılan bir durumdur. Bu çelişkilerin doğru mercide ve doğru sırayla giderilmesi, davanın seyrini doğrudan etkiliyor. Bursa Adalet Sarayı'ndaki iş mahkemelerinde görülen dosyalarda bu adımların titizlikle yönetilmesi hak kaybını önlüyor.

Meslek Hastalığı Tazminatı — Sık Sorulan Sorular

İlgili Hizmetler

İlgili Blog Yazıları