Şirket Ortaklığından Çıkma ve Çıkarılma Davası

Ortaklıktan Çıkma ve Çıkarılma: Limited ve Anonim Şirket Farkı

Şirket ortaklığından çıkma ve çıkarılma davası, şirket türüne göre tamamen farklı kurallara bağlıdır. Bu ayrımı bilmemek, yanlış dava türüyle vakit ve masraf kaybına yol açar.

Limited şirkette Türk Ticaret Kanunu, çıkma ve çıkarmayı ayrı ayrı düzenleyen özel hükümler içerir. TTK m.638 ortağın çıkmasını, m.640 ise ortağın çıkarılmasını konu alır. Bu haklar hem şirket sözleşmesiyle hem de doğrudan kanuna dayanarak kullanılabilir.

Anonim şirkette durum farklıdır. Kanun, anonim şirket ortağına limited şirketteki gibi ayrı bir çıkma veya çıkarma hakkı tanımaz. Bunun yerine azınlık pay sahiplerine, şirketin haklı nedenle feshini talep etme hakkı verilmiştir; mahkeme bu davada fesih yerine ortağın pay bedeli ödenerek şirketten çıkarılmasına da karar verebilir.

Limited Şirkette Haklı Sebeple Ortaklıktan Çıkma (TTK m.638)

TTK m.638/1 uyarınca şirket sözleşmesi ortaklara çıkma hakkı tanıyabilir; bu hak koşulsuz olabileceği gibi belirli şartlara da bağlanabilir. Ancak bu hak yalnızca bazı ortaklara tanınıp diğerlerine tanınmazsa, eşit işlem ilkesine aykırılık oluşturur ve geçersiz sayılır.

TTK m.638/2 ise şirket sözleşmesinde hüküm olmasa dahi, haklı sebeplerin varlığında her ortağa çıkma davası açma hakkı tanır. Haklı sebep, ortaklık ilişkisinin devamını dürüstlük kuralına göre beklenemeyecek ölçüde zorlaştıran veya imkânsız kılan durumdur. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu kavramı, "ortaklık ilişkisini çekilmez hâle getiren ve dürüstlük kuralına göre sürdürülmesinin artık mümkün olmadığı hâller" olarak tanımlamıştır.

Dava, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesi'nde açılır ve husumet şirket tüzel kişiliğine yöneltilir. Kanunda dava açma süresi öngörülmemiştir; ancak haklı sebep öğrenildikten sonra makul bir süre içinde dava açılmalıdır, aksi hâlde talep dürüstlük kuralına aykırılık gerekçesiyle reddedilebilir.

Limited Şirkette Ortağın Çıkarılması (TTK m.640)

TTK m.640, iki farklı çıkarma yolu öngörür. Birincisi, şirket sözleşmesinde önceden belirlenmiş sebeplerin gerçekleşmesi hâlinde genel kurul kararıyla çıkarmadır. İkincisi, sözleşmede hüküm olmasa dahi haklı sebebin varlığında mahkeme kararıyla çıkarmadır.

Her iki yolda da genel kurul kararı önce alınmalıdır. TTK m.621/1-h uyarınca bu karar, temsil edilen oyların en az üçte ikisinin ve oy hakkı bulunan esas sermayenin tamamının salt çoğunluğunun bir arada bulunmasıyla alınabilir. Bu ikili nisap şartı aynı anda sağlanmalıdır.

Haklı sebeple çıkarma davasını yalnızca şirket açabilir; bir ortağın diğer ortağın çıkarılmasını kendi adına talep etme hakkı yoktur. Genel kurul kararı alınmadan açılan davada mahkeme eksikliğin giderilmesi için kesin süre verir; süre içinde karar alınmazsa dava usulden reddedilir.

Sözleşmeye dayalı çıkarmada mahkeme, iptal davası açıldığında yalnızca sözleşmede öngörülen sebebin gerçekleşip gerçekleşmediğini inceler; sebebin ayrıca haklı olup olmadığını araştırmaz. Haklı sebeple çıkarmada ise mahkeme, ileri sürülen sebebin gerçekten haklı olup olmadığını doğrudan değerlendirir.

Anonim Şirkette Ortak Çıkarılabilir mi? Haklı Nedenle Fesih Davası (TTK m.531)

Anonim şirkette limited şirketteki gibi bir çıkma veya çıkarma kurumu yoktur. Bunun yerine TTK m.531, azınlık pay sahiplerine şirketin haklı nedenle feshini talep etme hakkı tanır. Bu hak, sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde ise yirmide birini temsil eden pay sahiplerine aittir.

Bu oran birden fazla pay sahibine ait olabilir; bu durumda pay sahipleri birlikte hareket etmek zorundadır. Tek bir paya sahip bir ortağın tek başına bu davayı açması mümkün değildir; kanun bu hakkı bilinçli olarak bir azınlık hakkı olarak düzenlemiştir.

Dava, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesi'nde ve şirket tüzel kişiliğine karşı açılır. Mahkeme haklı sebebin varlığını tespit ederse doğrudan feshe karar vermek zorunda değildir; şirketin ekonomik devamlılığını korumak amacıyla alternatif çözümlere de hükmedebilir.

En sık uygulanan alternatif çözüm, davacı pay sahibinin payının karar tarihine en yakın tarihteki gerçek değeri ödenerek şirketten çıkarılmasıdır. Sermaye artırımıyla azınlığın payının sulandırılması, genel kurulun uzun süre toplanmaması, bilgi alma hakkının engellenmesi ve sürekli kâr dağıtılmaması, uygulamada haklı sebep olarak kabul edilen başlıca hâllerdir.

Ayrılma Akçesi Nasıl Hesaplanır ve Ne Zaman Ödenir?

TTK m.641 uyarınca ortaklıktan ayrılan veya çıkarılan ortak, esas sermaye payının gerçek değerine uyan bir ayrılma akçesi talep etme hakkına sahiptir. Bu değer, şirketin defter kayıtlarındaki nominal değil, gerçek ekonomik değeri esas alınarak hesaplanır.

Değerleme tarihi çıkarma türüne göre değişir. Genel kurul kararıyla çıkarmada, kararın ortağa tebliğ edildiği tarih esas alınır. Mahkeme kararıyla çıkarmada ise karar tarihine en yakın tarihteki şirket değeri dikkate alınır. Şirket sözleşmesi, ayrılma akçesinin farklı bir yöntemle belirlenmesini öngörebilir; ancak bu serbesti keyfi veya ayrılan ortağı cezalandırıcı şekilde kullanılamaz.

Ayrılma akçesi her zaman derhal ödenmez. TTK m.642 uyarınca bu bedel, üç şarttan birinin gerçekleşmesiyle muaccel hâle gelir: şirketin kullanılabilir özkaynakları üzerinde tasarruf yetkisinin bulunması, ayrılan ortağın paylarının devredilebilir olması veya şirket esas sermayesinin ilgili hükümlere göre azaltılmış olması.

Şirket, ayrılma akçesini öderken kendi paylarını iktisap etmiş olur. TTK m.612/2 uyarınca şirket, kendi paylarının en fazla %20'sini iktisap edebilir. Çıkarılan ortağın payı bu oranı aşıyorsa, aşan kısım için şirket iktisap edemez ve bu kısmın bedelini başka kaynaklardan ödemekle yükümlü kalır.

İki Ortaklı Limited Şirketlerde Çıkarma Sorunu

TTK m.621/1-h'deki nitelikli çoğunluk şartı, iki ortaklı limited şirketlerde ciddi bir uygulama sorunu doğurur. Karar için hem temsil edilen oyların üçte ikisi hem de esas sermayenin salt çoğunluğu aynı anda gerekli olduğundan, bir ortak oy hakkının en az %67'sine sahip olmadıkça çıkarma kararı fiilen alınamaz.

Payların %50-%50 veya buna yakın oranda paylaşıldığı iki ortaklı şirketlerde, çıkarılması istenen ortak genel kurula katılıp olumsuz oy kullanarak kararın alınmasını tek başına engelleyebilir. Bu durumda hem sözleşmeye dayalı hem haklı sebeple çıkarma yolu tıkanır.

Bu tıkanıklıkta başvurulabilecek son çare, TTK m.636/3 uyarınca şirketin haklı nedenle feshini talep etmektir. Bu davada her ortak, ortak sayısına veya pay oranına bakılmaksızın tek başına dava açabilir. Mahkeme, şirketin feshi yerine sorunlu ortağın payının gerçek değeri ödenerek şirketten çıkarılmasına veya duruma uygun düşen başka bir çözüme karar verebilir.

Çıkarma Kararına İtiraz: İptal Davası Süreci

Genel kurul kararıyla çıkarılan ortak, kararın noter aracılığıyla kendisine bildirilmesinden itibaren 3 ay içinde iptal davası açabilir. Bu süre hak düşürücüdür; adli tatil süreyi durdurmaz ve süre kaçırıldığında karar kesinleşir.

İptal davasında mahkemenin inceleme kapsamı sınırlıdır. Sözleşmede öngörülen bir sebeple çıkarma söz konusuysa, mahkeme yalnızca bu sebebin somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğini araştırır; sebebin ayrıca "haklı" olup olmadığını değerlendirmez. Bu nedenle şirket sözleşmesindeki çıkarma sebeplerinin baştan itibaren açık ve objektif ölçütlerle yazılmış olması büyük önem taşır.

Mahkeme kararıyla yapılan çıkarmada ise durum farklıdır; burada zaten haklı sebebin varlığı, davanın esasını oluşturduğundan ayrıca bir iptal davası söz konusu olmaz. Karara karşı olağan kanun yollarına (istinaf, temyiz) başvurulabilir.

Bursa'da Şirket Ortaklığı Uyuşmazlıkları ve Yerel Süreç

Bursa; tekstil, otomotiv yan sanayi ve gıda üretimi gibi sektörlerde aile şirketlerinin yoğun olduğu bir şehir. Bu şirketlerde kuruluş yıllarında kurulan güven ilişkisinin zamanla bozulması, ortaklıktan çıkma ve çıkarma taleplerinin en sık kaynağı.

Bursa'da açılan bu tür davalarda görevli mahkeme Bursa Asliye Ticaret Mahkemesi'dir. Dosyalar Bursa Adalet Sarayı'nda görülür; şirket değerlemesi için genellikle mali müşavir veya şirketler hukuku alanında uzman bilirkişi heyeti görevlendirilir.

Büromuz, genel kurul kararı hazırlığından haklı sebeple çıkarma davasına, ayrılma akçesi müzakerelerinden iptal davası savunmasına kadar süreci baştan sona yürütüyor. Gülbahçe Mahallesi'ndeki ofisimizden Bursa genelindeki şirket ortaklığı uyuşmazlıklarına hukuki destek sağlıyoruz.

Şirket Ortaklığından Çıkma ve Çıkarılma — Sık Sorulan Sorular

İlgili Hizmetler

İlgili Blog Yazıları